Verzuim knap je niet met een cursus

Elk jaar wordt er in de zorg gestreden tegen verzuim met dezelfde wapens: een extra vitaliteitsweek, een training weerbaarheid, misschien een nieuwe overlegstructuur. En elk jaar blijft het verzuim gewoon zitten waar het zat. Niet omdat de interventies slecht zijn. Maar omdat ze knoppen indrukken die niet de knoppen zijn waar het om draait.

Wij zien in de praktijk – bij organisaties met verzuimcijfers die niemand meer hardop durft te noemen op de teamdag – dat er twee knoppen zijn die structureel onderbelicht blijven. De ene zit aan de ik-kant: plezier. De andere aan de wij-kant: vertrouwen. Geen zachte extraatjes, maar de twee bouwstenen waar de rest van werkgeluk op staat.

• Geef ruimte voor micro-keuzes. Niet alles hoeft groots geregeld te worden. Laat teamleden zelf bepalen wie welke cliënt op welk moment doet, binnen de kaders die er zijn. Autonomie op kleine schaal doet meer dan een grote reorganisatie.
• Vraag naar energie, niet naar tevredenheid. “Ben je tevreden?” levert een schouderophalen op. “Welk deel van je werk geeft je energie, en welk deel kost het?” levert een gesprek op waar je iets mee kunt.
• Vier het gewone, niet alleen het bijzondere. Een compliment voor een dienst die soepel liep, is net zo waardevol als een lintje voor tien jaar dienstverband. Plezier zit in de herhaling, niet in het uitzonderlijke moment.

Vertrouwen is het fundament dat niemand ziet, tot het er niet meer is

Als plezier de motor is, is vertrouwen het wegdek. Zonder vertrouwen komt geen enkele interventie van de grond, hoe goed ook bedoeld. Een medewerkerstevredenheidsonderzoek verandert niets als niemand gelooft dat de uitkomst ook echt iets doet.

In een organisatie van duizenden mensen met een verzuim dat al jaren te hoog zit, ligt hier vaak de grootste onaangeroerde knop. Niet vertrouwen tussen collega's onderling (dat zit vaak gelukkig goed, niet altijd) maar vertrouwen tussen de werkvloer en de leiding erboven. Drie dingen die het verschil maken:

• Doe iets zichtbaars met wat je ophaalt. Niets breekt vertrouwen sneller dan een inventarisatie waar nooit meer iets van gehoord wordt. Terugkoppelen hoeft niet groots, maar het moet wel.
• Wees eerlijk over wat niet kan. Vertrouwen groeit niet doordat je alles oplost, maar doordat je uitlegt waarom iets (nog) niet kan. Onzekerheid verdragen mensen. Genegeerd worden niet.
• Laat leidinggevenden zich kwetsbaar opstellen. Een leidinggevende die toegeeft het antwoord niet te hebben, bouwt meer vertrouwen op dan een die doet alsof alles onder controle is. Kwetsbaarheid werkt aanstekelijker dan een stellige toon.

Wat wij zien: ambassadeurs en het sneeuwbaleffect

Bij Gelukzusters werken we al langer met werkgeluk-ambassadeurs: collega's op de werkvloer die geen extra functie krijgen, maar wel een stem. Het patroon dat we telkens weer terugzien, is een sneeuwbaleffect. Eén ambassadeur die hardop vraagt “wat heb jij vandaag nodig”, zet iets in beweging bij collega's die dat gesprek nog nooit gevoerd hadden. Die collega's nemen het weer mee naar hun eigen team. Binnen een paar maanden verandert de toon van een afdeling, zonder dat er één training aan te pas is gekomen.

Het werkt omdat het verandering dichtbij haalt. Niet een externe trainer die één keer langskomt, maar iemand die je elke dag tegenkomt bij de koffieautomaat en die het gewoon blijft vragen.

De voorwaarde die niemand graag hoort

Ambassadeurs zijn geen quick fix. Ze werken alleen als leidinggevenden en management er echt achter staan. Niet als aanwezig op de aftrap, maar als actief onderdeel van de verandering.

Zodra een ambassadeur signalen ophaalt die vervolgens ergens in een la verdwijnen, is het sneeuwbaleffect voorbij. Dan werkt het averechts: mensen die eerst hoop hadden, haken sneller af dan mensen die nooit iets verwachtten. Draagvlak vanuit de top is dus geen randvoorwaarde die je afvinkt bij de start. Het is de voorwaarde waarop het hele verhaal staat of valt.

Waar zitten je knoppen?

Meer mensen aannemen kan niet, meer interventies bouwen helpt niet – en toch is er ruimte. Die ruimte zit in plezier dat elke dag terugkomt in plaats van eenmalig georganiseerd wordt, en in vertrouwen dat je opbouwt door te doen wat je zegt. Geen van beide vraagt om een groot budget. Wel om volhouden.

De vraag is niet óf deze knoppen bestaan in jouw organisatie. De vraag is wie er de eerste keer aan durft te draaien.